مقدمه:

اهمیت مطالعه تاریخ در فهم "حقیقت" است. برای فهمیدن حقیقت هر رویداد و انقلابی باید تاریخ آن را مطالعه کرد. هنوز مدت زیادی از انقلاب اسلامی مردم ایران نگذشته است. برای یافتن حقیقت انقلاب اسلامی بهترین عمل مطالعه تاریخ انقلاب و رویدادهای منتهی به انقلاب است. تاریخ­نگاری انقلاب اسلامی اما ویژگی­ها و خصوصیات خاص خود را دارد. تاریخ از پایین و تاریخ شفاهی انقلاب حرف­های بسیاری برای گفتن به نسل­های بعد از انقلاب و جوانان امروز دارد.

"دکترعلی زمانی" سال­ها پیش برای جمع­آوری تاریخ شفاهی و خاطرات مبارزان شاهرودی دست­به­کار شده بود. ساعت­ها مصاحبه و گفت وگو داشت. "زمانی" اعتقاد دارد که برای دریافت حقیقت تاریخ انقلاب باید تاریخ جنگ را هم­زمان مورد بررسی قرار داد. از اولین تماس تا انجام گفت وگو نزدیک به دو هفته طول کشید. تاریخ­نگاری انقلاب اسلامی موضوع گفت­وگو با "علی زمانی" بود، که در سطور ذیل خلاصه­ای از گفت­وگو آمده است.

-         اهمیت مطالعه تاریخ یکی از بحث­های چالش برانگیز در معرفت­شناسی تاریخ است. معمولا مهم­ترین نقد تاریخ و تاریخ­نگاری این است که تاریخ تا چه اندازه معتبر است؟

 زمانی­که حرفی اعتبار نداشته باشد در حد یک قصه یا داستان تنزل پیدا می­کند. تاریخ از همان ابتدا بنا­داشته تا از اساطیر و داستان­های دینی و سنتی جدا باشد و آن­چه در واقعیت اتفاق افتاده را بیان کند. در قرن 19 میلادی بود که تاریخ و تاریخ­نگاری رسما تبدیل به یک حرفه شد. زمانی "رانکه" شعاری را مطرح کرد به­این صورت که « تاریخ آن­چنان که بوده است.» که بعدها این جمله سرلوحه تمام تاریخ­نگاران جهان شد. اهمیت تاریخ اما آنجاست که اگر تاریخ همان­گونه که ادعا دارد یک حقیقتی را بیان کند پس دانستن گذشته مانند دانستن حقیقت است. حال باید گفت چرا ما به­دنبال حقیقت هستیم؟ حقیقتی که در تمام مکاتب و علوم و ادیان از اهمیت ویژه­ای برخوردار است.

-         ما همواره شنیده­ایم که « تاریخ را قوم فاتح می­نویسد» این صحبت در شیوه­های جدید تاریخ­نگاری تاچه­میزان صحت دارد؟

تاریخ­نگاری شفاهی یا "تاریخ از پایین" از اصطلاحات جدیدی است که در تاریخ­نگاری جهان ایجاد شده است. تاریخ در گذشته تنها در "دربار" نگاشته می­شد. در گذشته تاریخ به مردم ارتباطی پیدا نمی­کرد. به­عبارتی در گذشته گروهی غیر از مردم تحولات و تاریخ را رقم می­زدند. حتی همان­طور که اشاره کردید تاریخ را فاتحان می­نوشتند و تاریخ­نگاری از زاویه­دید حاکمان غالب صورت می­گرفت و تاریخ­نگاری از بالا بود. از انقلاب فرانسه به­این­سو حکومت­های دموکراتیک و مردمی بیشتری ایجاد شدند. پس­از­آن هرچیزی که بامردم ارتباط پیدا می­کند، مهم می­شود. در واقع تاریخ امروز از پایین در حال نگارش است، تاریخی که مردم آن را می­نویسند.

-         پس موضوع تاریخ شفاهی از قرن 20 موجب تغییرات بزرگی در تاریخ­نگاری شد؟

این شیوه تاریخ­نگاری زمانی ایجاد شد که موضوع و مخاطب تاریخ، مردم شدند اما گروهی توانایی نگارش تاریخ را نداشتند. در قرن اخیر به­علت بالا رفتن میزان سواد عمومی، میزان یادداشت­های روزانه و خاطره­نویسی افزایش یافته است و این موضوع باعث شناخت بیشتر نسبت به فرهنگ مردم مختلف شده و حتی نقش مردم در ایجاد و تشکیل حکومت­ها نیز بیشتر است.

تاریخ­نگار شفاهی سراغ بخشی از مردم می­روند، مردمی که توانایی بیان وقایع و تاریخ را دارند اما با زبان نگارش تاریخ آشنایی ندارند.تاریخ نگار شفاهی چه ویژگی هایی داردومعمولا مصاحبه­گران خلاق و مسلطی هستند.

-         ایران در صد سال اخیر دو تحول انقلابی را  پشت سر­گذاشته است ودر مورد انقلاب اسلامی سوال­هایی نظیر اینکه « انقلاب اسلامی چیست؟» و « انقلاب اسلامی چگونه به­وقوع پیوست؟» مطرحند و برای پاسخ به این سوال­ها چگونه باید وارد حوزه تاریخ­نگاری شد؟

 

خوشبختانه تاریخ­نگاری انقلاب اسلامی از همان ابتدا نظر مثبت امام خمینی (ره) را به همراه داشته است. از قول امام (ره) جملات متعددی در صحتیفه نور آمده که : « تاریخ انقلاب را آن­طور بنویسید که نقش مردم مشخص باشد.» ایشان حتی مبدا انقلاب را از سال 42 معین کردند.

تاریخ­نگاری شفاهی در ایران امروز بسیاری از خاطرات انقلابیون دیروز و رزمندگان دوران جنگ تحمیلی را شامل می­شود. از سوی دیگر این شیوه با تاریخ­نگاری سنتی در تقابل است. تاریخ­نگاری کلاسیک همراه با جداول و عبارات تخصصی و حرفه­ای است و البته بسیاری از مردم به آن علاقه­ای ندارند اما تاریخ­نگاری شفاهی با زبانی عامیانه و موضوعاتی مردمی­تر تاریخ را به زبانی همگانی­تر و خواندنی­تر روایت می­کند.

-         چه ارگان­ها و نهادهایی در زمینه تاریخ­نگاری شفاهی انقلاب اسلامی فعالیت می­کنند؟

یکی از مهم­ترین نهادهایی که در زمینه تاریخ­نگاری انقلاب اسلامی کارهای فراوانی انجام داده، «مرکز اسناد انقلاب اسلامی» است. این مرکز اطلاعات و خاطرات انقلابیون، روحانیون و نیروهای موثر انقلاب و حتی رویدادهای شهرها و مکان­های مختلف در سیر انقلاب جمع­آوری کرده است. یکی از فعالیت­های خاص مرکز اسناد طرح تدوین تاریخ انقلاب اسلامی با تمرکز بر نقش شهرستان­ها و استان­های مختلف است. تا­کنون حدود 10 تا 15 استان این فعالیت را انجام داده و نتیجه آن­هم منتشر شده است. در گردآوری این اطلاعات بخشی از اسناد و مدارک ساواک استفاده شده ولی بخش عمده و مهم تاریخ­نگاری­های محلی با موضوع انقلاب اسلامی مربوط به نیروهای مبارزی است که تا­کنون دست به قلم نشده و خاطرات خود را بیان نکرده­اند.

-         پس تنها به این دلیل این امرهنوز به اتمام نرسیده است؟

ابتدا باید گفت که تاریخ شفاهی موضوع جدیدی است و این خود اولین عامل برای پایان نیافتن تاریخ­نگاری انقلاب است. دومین عامل مایل نبودن برخی از نیروهای مبارز و مردمی با نگارش و ثبت مسایل مربوط به آن سال­ها است. یکی از عوامل مهم دیگر اما این است که انقلاب اسلامی خود پدیده­ای جدید و تازه به شمار می­رود. از منظر قانونی نیز محدودیت­هایی وجود دارد. هنوز بسیاری از اسناد و مدارک را نمی­توان در اختیار محققان و تاریخ­نگاران قرار داد. ضمن اینکه بسیاری از افراد موثر در انقلاب هنوز در میان نیروهای حاکمیت حضور دارند و به تاریخ نپیوسته­اند. عامل مهم دیگر پدیده­ای عظیم مانند جنگ تحمیلی است که در عدم تاریخ­نگاری منسجم انقلاب موثر بوده است. انقلاب از سال 42 آغاز شد ولی ما مطلعیم که بیشتر اتفاقات و حوادث محدود به سال­های 56 و 57 بود. به­عبارتی جامعه ایران هنوز دگرگونی حاصل از انقلاب را پشت سر­نگذاشته بود وارد مدیریت بحران جنگ می­شود. جمعیت تاثیرگذار در جنگ نیز به مراتب بیشتر از انقلاب بود. اما نظریه فنی­تر این است که ما هنوز در نگاه تاریخ­نگارانه انقلاب و یا تاریخ مدرن ایران که از مشروطه به­این­سو آغاز شده فاقد نظریات روش­شناختی برای تاریخ­نگاری هستیم.

-         با این حساب  تاریخ معاصر در ایران همواره دچار سختی­های دوران معاصر  رو به روبوده است.  جدااز دو بعد سیاسی و جانب­دارانه  در دوران معاصر چه چالش­های دیگری برای تاریخ­نگاران وجود دارد؟

 در مورد جانب­داری نیز مشکلات فراوانی وجود دارد. گروه­ها و طیف­های مختلف هرکدام برای خود تاریخ­نگاری را انجام می­دهند. این جانب­داری در تاریخ­نگاری به خود­آگاهی مردم ضرباتی را وارد کرده است. تاخیر در نگارش تاریخ ملی و جمعی در عمل موجب از بین رفتن معرفت تاریخی می­شود.

-         تاریخ­نگاری انقلاب در شاهرود چه مسیری را تا امروز پیموده است؟

هنوز طرح مرکز اسناد انقلاب اسلامی برای استان سمنان محقق نشده است. ممکن است محققی برای این­کار وارد میدان نشده باشد. شاید حجم حوادث انقلابی در شاهرود و استان سمنان قابل توجه نبوده است. ما خودمان در سال 84 همکاری پژوهشی را با مرکز اسناد آغاز کردیم. قرار بود تا حدود یک­صد ساعت از خاطرات شفاهی مبارزان انقلابی شاهرود به­صورت کتبی به مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحویل داده شود. برای این مهم لیست افراد و نیروهای موثر انقلاب تهیه شد. برای تهیه لیست انقلابی­های شاهرود علاوه­بر اسناد ساواک، گفت وگوهایی نیز داشتیم. مصاحبه­ها و گفت وگوها براساس اولویت­هایی که بود آغاز شد. برخی حاضر به گفت وگو نشدند. بسیاری از افراد در دسترس نبودند. با تمام سختی­ها حدود 50 الی 60 ساعت مصاحبه جمع­آوری شد. البته این طرح توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی متوقف شد.

-         منابع اصلی مورد استفاده برای تاریخ­نگاری معاصر چه مدارکی می­تواند باشد؟

اسناد و مدارک قابل توجه در نگارش تاریخ صد ساله محدود به سه منبع اصلی است. منبع اول، اسناد و مدارک مکتوب ساواک یا شهربانی قدیم است. اسناد مربوط به دوران پهلوی دوم و گاهی پهلوی اول و سال­های پیش از انقلاب است. شخصا معتقدم اگر تاریخ­نگاری مردمی انقلاب به درستی صورت گیرد باید به مسائل فرهنگ دینی بپردازیم. در شاهرود نیز این فرهنگ وجود داشته و در جاهایی معطوف به انقلاب بوده است. منبع اصلی دوم، اسناد وقفی شاهرود است. نزدیک به دو­هزار سند مربوط به سال­های پیش در اختیار ما قرار گرفته است. این اسناد وقفی در واقع بخشی از فرهنگ دینی مردم را برای ما روشن می­کند. این اسناد بخشی از سیر تحول فرهنگ را به نمایش می­گذارد. سومین منبع ما گزارش­های مرکز آمار است. مرکز آمار کتاب­هایی را به صورت سالنامه منتشر می­کند که آمار تمامی نهادهای شهری، اقتصادی، آموزشی و غیره را شامل می­شود. آمارهای سالانه مربوط به سال های 1304 تا 1316 یکی از مهم­ترین اطلاعات مرکز آمار است. در واقع این سال­ها آغاز فعالیت­های شهری شاهرود است.

-         چه افراد و نهادهای دیگری نیز در زمینه تاریخ­نگاری شاهرود فعالیت­هایی داشته­اند؟

ما بعدها با خبر شدیم که دوستان دیگری در سال­های 85 و 86 در قم مصاحبه­هایی با برخی از روحانی­های شاهرودی داشته­اند. این­کار، تکمیل کننده کارهای ما بود و توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم صورت گرفت. افراد دیگری در سال­های 87 و 88 فعالیت­هایی را برای گردآوری تاریخ انقلاب در استان سمنان انجام دادند. البته آن تلاش هم هنوز به نتیجه نرسیده است. در­این سال­ها نگاهی نیز به تاریخ و اسناد مکتوب مربوط به انقلاب داشته­ایم.

-         و صحبت پایانی در مورد ناریخ­نگاری انقلاب در شاهرود.

تاریخ­نگاری انقلاب در شاهرود می­تواند با تاریخ جنگ و دوران دفاع مقدس تکمیل شود. خوشبختانه بحث­های تاریخ جنگ در برخی از نقاط شروع شده است. در مورد تاریخ شفاهی جنگ در شاهرود پیگیری­هایی داشته­ایم. امیدواریم این حرکت به نتیجه مورد نظر برسد.


نظرات()   
   
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
آخرین پست ها

پارسیای قومس شماره 112، دی ماه 1398 منتشر شد..........چهارشنبه 4 دی 1398

تحلیلی پیرامون نامزد های شاخص انتخابات شاهرود و میامی ..........چهارشنبه 4 دی 1398

خاطرات روزانه و تشکر بابت پیگیریهای مستمر نماینده معزز!! ..........چهارشنبه 4 دی 1398

معرفی طرحها و برنامه های یک نماینده ایده آل برای شاهرود ومیامی..........چهارشنبه 4 دی 1398

مردم شاهرود و میامی چه نماینده ای می خواهند؟..........چهارشنبه 4 دی 1398

آزمون دشوار شورای نگهبان در شاهرود و میامی..........چهارشنبه 4 دی 1398

وزیر بهداشت و طرحی که در میامی افتتاح نشد!!!..........چهارشنبه 4 دی 1398

معاونت استاندار بالاخره به شا‌هرود رسید..........چهارشنبه 4 دی 1398

آبستراکسیون نفتی و آبستراکسیون شورای شهر شاهرود ،مساله اینست!!..........چهارشنبه 4 دی 1398

یک مجمع و سه نکته اساسی..........چهارشنبه 4 دی 1398

دیوار حاشا بلند است..........چهارشنبه 4 دی 1398

قطع درختان یا هرس سنگین!..........چهارشنبه 4 دی 1398

شاهرود و شکل جدید پیاده‌روها..........چهارشنبه 4 دی 1398

کمربندی جدید و قطع یک درخت..........چهارشنبه 4 دی 1398

روایت کسانی که از سطل زباله نان درمی‌آورند..........چهارشنبه 4 دی 1398

چنارها در شاهرود بیمار هستند..........چهارشنبه 4 دی 1398

جلسه شورای اداری شهرستان شاهرود و ممانعت از حضور خبرنگاران بدون اطلاع قبلی!!!..........چهارشنبه 4 دی 1398

شفافیت یک اصل اساسی..........چهارشنبه 4 دی 1398

یک نقد یک پرسش از اصولگرایان شاهرودی..........چهارشنبه 4 دی 1398

آب شاهرود بوی گل می دهد..........چهارشنبه 4 دی 1398

تجلیل از خانواده دانشجوی ایثارگر شاهرودی ،مرحومه عارفه عرب احمدی..........چهارشنبه 4 دی 1398

رسیدگی به شهرک‌های حومه شهر..........چهارشنبه 4 دی 1398

ورزش‌کاران و ضرورت حمایت مسئولان..........چهارشنبه 4 دی 1398

بلندگوهای مزاحم ..........چهارشنبه 4 دی 1398

چالشی به نام کاروان‌سراهای تاریخی..........چهارشنبه 4 دی 1398

کاسب انتخاباتی اینروزهای شاهرود را بهتر بشناسید ..........چهارشنبه 4 دی 1398

پارسیای قومس شماره 111 آذر ماه 1398 منتشر شد..........دوشنبه 18 آذر 1398

ماراتن انتخابات مجلس شاهرود ومیامی پس از پایان ثبت نامها با حضور افراد شاخص زیر آغاز شد..........دوشنبه 18 آذر 1398

بیانیه مهم سازمان مردم نهاد آوای اسفند..........دوشنبه 18 آذر 1398

فیلی که موش زایید/ دکتری که با فوق لیسانس ثبت نام کرد..........دوشنبه 18 آذر 1398

همه پستها

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic