انتقال آب دریای کاسپین به کویر مرکزی وحتی اتصال آن به خلیج فارس اولین بار حدود 20 سال پیش مطرح شد. بعد از فراموشی این طرح به مدت دو دهه، در دولت دهم دوباره این ایده با قدرت بیشتری ظهور یافت و عملیات اجرایی آن در28 فروردین 1391 در ساحل منطقه گوهرباران استان مازندران آغاز شد. در دولت یازدهم، قائم مقام وزیر نیرو اعلام کرد  فاز اول مطالعه برای انتقال آب دریای کاسپین به سمنان انجام شده است و انتقال 200 میلیون متر مکعب آب برای مصارف شرب و صنعت در این طرح مدنظر قرار دارد. این طرح با دیدگاه های موافق و مخالف بسیاری مواجه شده است. در این میان، سازمان محیط زیست بارها مخالفت خود را با طرح انتقال آب از دریای کاسپین به سمنان به دلیل آسیب هایی که این اقدام برای اکوسیستم دریای کاسپین دارد اعلام کرده است.

سیمای کلی طرح

طرح انتقال آب از دریای کاسپین به کویر مرکزی شامل سه مسیر است:

.1 مسیر الف: از ساری آغاز شده و با گذر از سمنان، قم و کاشان به اصفهان خواهد رسید.

2. مسیر ب: از خلیج گرگان یک شاخه به سبزوار و یک شاخه به بیرجند و دیگری به یزد.

3. مسیر ج: مسیر جنوبی، از خلیج فارس است که از غرب بندرعباس به گل گهر می رسد.

به گفته وزیر نیروی دولت دهم قرار است 500 میلیون متر مکعب آب در سال از دریای کاسپین و یک میلیون مترمکعب آب از دریای عمان و خلیج فارس از طریق این طرح منتقل شود. براساس طرح های اولیه این پروژه با احداث کارخانه آب شیرین کن با ظرفیت حدود 200 میلیون مترمکعب در سال به همراه سازه های دریایی جهت استحصال آب دریای کاسپین که به وسیله خطوط لوله اجرا خواهد شد.

روش کار: با شیرین سازی در لب دریا و انتقال به مناطق مورد نظر است.

انتقادهای وارد بر این طرح:

1.  انتقال آب دریای کاسپین و پایین نشستن آب باعث ناکارآمدی اسکله های موجود خواهد شد.

2.  ساخت و سازهای بخش خصوصی و پلاژها و هتل های کنار دریا تحت الشعاع قرار می گیرد.

3.  خاک سمنان و مناطق مرکزی ترکیبی از شن و خاک رس است که قابل کشت نیست.

4.  سنگینی آبی که به کویر منتقل خواهد شد می تواند باعث فشار به گسل های منطقه شده و بروز زلزله های متعدد را به همراه داشته باشد.

5.  آب دریای کاسپین شور است و برای کشاورزی و شرب مناسب نیست. برای رفع این مشکل از آب شیرین کن هایی استفاده خواهد شد که هم خود این دستگاه ها بسیار گران است و هم هزینه انرژی صرف شده برای شیرین کردن آب زیاد است

6.  در صورتی که از انرژی گرمایی برای شیرین کردن آب استفاده شود دمای آب سواحل مازندران افزایش خواهد یافت.

7.  اگر آب شور دریای کاسپین برای آبیاری و کشاورزی کاربرد داشت سواحل کشورهایی مثل ترکمنستان و قزاقستان که کویری هستند از این آب استفاده می کردند.

8.  در صورت استفاده از آب شیرین کن ها میزان نمک دریای کاسپین در طول یک سال 32 میلیون تن افزوده می شود مگر این که وارد دریای دریای کاسپین نشود.

9.  استفاده این گونه از آب دریای کاسپین این مجوز را به کشورهای دیگر می دهد که آن ها هم به شیوه مشابه عمل کنند به طور مثال ممکن است بخشی از آب دریای کاسپین را به دریاچه آرال منتقل کنند که موجب نابودی بنادر موجود در کشورهای اطراف دریای کاسپین و از بین رفتن هزاران شغل مرتبط می شود

در مقابل انتقادهای وارد شده به این طرح، موافقان آن نیز پاسخ هایی ارائه کرده اند:

1. شوری آب حوزه دریای کاسپین اگر زیاد است چرا بر جنگل ها و کشاورزی شمال کشور تاثیر منفی نگذاشته است؟

2. این طرح از یک سو منجر به تقویت منابع آب های زیرزمینی و جلوگیری از نشست زمین می شود و از سوی دیگر با افزایش میزان رطوبت، به تثبیت شن های روان و رفع غبار در مناطق کویری کمک خواهد کرد.

3. درخصوص بروز زلزله، با عنایت به بقایای فسیل های کشف شده در منطقه، این فرضیه رد می شود. چون مناطقی مانند دریاچه هامون در سال های اخیر خشک شده است.

4. درخصوص ایراد بین المللی باید گفت با توجه به سهم ایران از آب های دریای کاسپین و نیز امکان افزایش سطح آب دریای کاسپین در سال های آینده، این طرح نه تنها مشکل حقوقی ندارد بلکه اجرای آن نوعی کمک به تثبیت وضعیت محیط زیست منطقه حاشیه دریای کاسپین تلقی می شود.

5. استفاده بهینه از منبع موجود پس از اجرای طرح می تواند منجر به توسعه شاخه هایی از کشاورزی شود که از کمترین وابستگی به خارج و پایین ترین آسیب پذیری در برابر تحریم ها برخوردار است.

6. کمک به اشتغالزایی در زمینه های مختلف و گسترش صنعت ماهیگیری.

7. ارتقای سطح معیشتی مردم منطقه و سایر نقاط کشور.

8.کمک به ایجاد تعادل در توزیع جمعیت و جلوگیری از پراکندگی یا تمرکز غیرمنطقی جمعیت کشور.

9. توسعه امنیت پایدار

درخصوص انجام این طرح چندین نکته توسط کارشناسان مختلف مطرح شده است:

1. در ارزیابی هر طرحی سه معیار باید مورد توجه قرار گیرد: الف- معیار تخصیص موثر اعتبار؛ ب- بررسی این که آیا دستیابی به اهداف مورد نظر با گزینه انتخابی کمترین هزینه را دارد یا روش های کم هزینه تر دیگری وجود دارد. ج- معیار ارزیابی نسبت فایده به هزینه اجتماعی

2. بیش از دو دهه است که طرح های عظیم مدیریت آب نظیر ساخت سدها و انتقال آب بین حوضه های آبی در کشور اجرا می شود و نتیجه همه آن ها بدتر شدن وضعیت پایداری آبی کشور است. خشک شدن دریاچه ها و تالاب ها که سازمان محیط زیست آن ها را نتیجه مدیریت نامناسب آب می داند از پی آمدهای پروژه های انجام شده است.

3. در سایه سابقه پروژه های مدیریت آب، می توان به نتایج مثبت ذکر شده برای چنین پروژه ای نیز با دیده تردید نگریست. موافقان عمدتاً دست آوردهایی کلی نظیر توسعه پایدار یا افزایش ماهیگیری را مطرح می کنند که سابقه مدیریت آب در کشور نشان دهنده چنین دست آوردهایی نیست.

از طرفی دو کشور ترکمنستان و قزاقستان با نصب دستگاه‌های شیرین‌کننده‌ سال‌هاست که آب دریای کاسپین را با انتقال به شهرهای ساحلی مصرف می‌کنند.

در بندر آکتائو، در استان مانغیستاو قزاقستان در ساحل دریای کاسپین ۳ دستگاه شیرین‌کننده آب نصب شده و روزانه ۸۰ هزار متر مربع آب را شیرین می‌کنند.

قزاقستان میزان بهره‌برداری از آب دریای کاسپین و انتقال آن را جزو مسائل استراتژیک کشورش می‌داند و تا کنون رسما اعلام نکرده است.

یک کارخانه شیرین‌کننده هم در نزدیکی منطقه آزاد و گردشگری "آوازه" در دریای کاسپین نصب شده و آب شیرین شده را به این منطقه توریستی انتقال می‌دهد. ترکمنستان برای شیرین کردن آب دریای کاسپین از بقیه کشورها اجازه‌ای نگرفته است.

موافقان

1.یکی از موافقان این طرح،خباز استاندار سابق سمنان است. خباز در گفتگو با ایسنا: برخی معتقدند که آب منتقل شده به استان سمنان در این پروژه، گران‌ترین آب ایران است، در صورتی که چنین ادعایی حقیقت ندارد، زیرا آب منتقل شده به کرمان هر مترمکعب حدود 12 هزار تومان و آب منتقل شده از خلیج‌فارس به چادر ملو از قرار هر مترمکعب 5800 تومان است، در حالی است که برآوردهای ما نشان می‌دهد هر یک مترمکعب آب انتقال شده از دریای کاسپین به استان سمنان حدود 3800 تومان است، از این‌رو آب منتقل شده به سمنان نه تنها گران‌ترین آب ایران نیست، بلکه ارزان‌ترین آنهاست.

به گفته خباز محیط ‌زیست دو ایراد جدی به اجرای پروژه انتقال آب دریای کاسپین به کویر مرکزی وارد می‌دانست که نخستین ایراد این سازمان این بود که دستگاه‌های آب شیرین‌کن، املاح موجود در آب را پس از تصفیه به دریا برگردانده و موجب شوری بیشتر آن می‌شوند، و دیگر این‌که در مسیر انتقال آب به ناچار شماری از درختان جنگل‌های بین راه قطع می‌شود. اما مطالعات همکاران ما در استانداری نشان داد که از طریق فناوری‌های جدید این امکان وجود دارد که املاح را به‌صورت خشک‌شده و قطعه‌قطعه جدا و از بازگشت آنها به دریا جلوگیری و در موعد مناسب آن را دفن کرد. در خصوص امکان قطع درختان در مسیر انتقال آب نیز متعهد شدیم نخست حتی‌الامکان از قطع درختان اجتناب شود و در صورت لزوم به جای قطع هر اصله درخت، پنج درخت جدید در همان محدوده کاشته شود.

2.پروفسور پرویز کردوانی کویرشناس بنام ایران از جمله این افراد است که گرچه نخست مخالف اجرای طرح بود، ولی با توجه به مشکل بی آبی نظر خود را در این رابطه تغییر داد. او می گوید سمنان از تمام منابع آبی شهرستان های خود بهره برده و دیگر امکان آبی در این استان وجود ندارد و بهترین منبع آبی برای آن ، انتقال از آب دریای کاسپین است.

3.عیسی کلانتری رییس سازمان حفاظت محیط زیست: با انتقال آب بین حوضه ای به صورت مشروط موافقیم. اکنون کشورهای حاشیه خلیج فارس سالانه نزدیک به 10 تا 12 میلیارد متر مکعب آب را شیرین و استفاده می کنند، اما ما هنوز به 400 میلیون متر مکعب هم نرسیده ایم. اگر آب نداشته باشیم، در صورت نیاز باید از آب دریا استفاده کنیم. اما تاکید ما بر رعایت ضوابط زیست محیطی است، موافق نیستم که در شمال کشور آب دریا را برای انتقال به نقطه دیگر، در کنار ساحل شیرین کرده و نمک آن در همانجا رها شود. ما می گوییم اگر قرار است آبی از دریای کاسپین منتقل شود، آب را ببرند و در مقصد نمک زدایی شود.

مخالفان

1.حمید غفارزاده کارشناس اقتصاد محیط زیست و مشاور پیشین برنامه محیط زیست دریای کاسپین (CEP) و سازمان ملل متحد معتقد است دریای کاسپین یک اکوسیستم فوق العاده حساس است و اجرای چنین طرحی علاوه بر تبعات منفی زیست محیطی به هیچ وجه اقتصادی و مثمر ثمر نیست. او به سه دلیل مهم با این طرح مخالف است: تخریب محیط زیست ، هزینه بر و غیر اقتصادی بودن و همچنین مسائل حقوقی

2.راضیه لک معاون مدیریت زمین شناسی دریایی و عضو هیات علمی پژوهشکده علوم زمین نیز معتقد است که انتقال آب دریای کاسپین به کویر ، به معنی انتقال بخشی از اکوسیستم و ژئوشیمی دریای کاسپین به این منطقه است که پیآمدهای بعدی آن قابل پیش بینی نیست.

وی انتقال آلودگی های زیست محیطی از دریای کاسپین از قبیل آلودگی های نفتی، فلزات سنگین، د.د.ت و ... را از جمله اثرات اجرای این طرح عنوان کرد.

ریز دانه بودن ذرات رسوب و وجود مقادیر بالای ذرات رسی کوچکتر از دو میکرون به صورت معلق در آب دریای کاسپین ، سبب پرشدگی لوله های انتقال آب می شود.

با توجه به فعال بودن منطقه مسیر عبور لوله از لحاظ لرزه ای (منطقه بسیار پر خطر)، حرکات گسل های فعال در منطقه، سبب ترک خوردگی لوله های انتقال خواهد شد.

نوسان سطح آب دریای کاسپین در آینده قابل پیش بینی نیست و چنانچه سطح آب دریا روند نزولی داشته باشد، جامعه بین الملل، پروژه را علیرغم هزینه های سنگین متوقف می کند.

3.دکتر حسین آخانی سنجانی، عضو هیأت علمی دانشکده زیست شناسی دانشگاه تهران و فارغ التحصیل رشته گیاه شناسی از دانشگاه مونیخ آلمان: محل انتخاب شده برای انتقال آب با تالاب «میان کاله» فاصله چندانی ندارد و هم اکنون به اندازه کافی آنجا زیر فشار سازه های انسان ساخت هست و اضافه شدن مجتمع های آب شیرین کن، شرایط آنجا را بدتر خواهد کرد. در حال حاضر «تالاب میان کاله» به دلیل سدهایی که بر رودهای ورودی اش ایجاد شده، از آب های شیرین قدیمی محروم است، لذا سازه های آب شیرین کن، شوری آب این تالاب را بیشتر خواهد کرد. در حال حاضر در شرق سواحل دریای خزر  به دلیل سازه های انسان ساخت مانند «بندر امیرآباد» و «نیروگاه نکا» بر روی محیط زیست بار سنگینی وجود دارد. توضیح بیشتر آنکه فقط یک قسمت کوچکِ دست نخورده در نزدیکی های «محمود آباد» باقی مانده که طرح انتقال آب دریای کاسپین قرار است از آنجا آغاز شود. در این منطقه جوامع گیاهی چهار کربنه در تپه های ماسه ای وجود دارد که گونه های گیاهی نادر ایرانی هستند و در این طرح آسیب خواهند دید. ضمن اینکه در ادامه مسیر نیز عبور لوله آب از جنگل های «هیرکانی» مستلزم تخریعلاوه بر مخالفت نمایندگان استان های گیلان، مازندران و گلستان در مجلس شورای اسلامی با این طرح، پویش های متعددی نیز در مخالفت با آن شکل گرفته که یکی از آنها در گیلان به راهبری خدیجه گلین مقدم جغرافیدان و فعال در عرصه های محیط زیستی است.

گلین مقدم معتقد است این طرح هزاران هکتار زمین حاصلخیز کشاورزی و جنگل ها را نابود می کند و نه تنها کویر از خشکی رهایی نمی یابد، بلکه دریای کاسپین نیز دچار مشکل می شود.

 راه های جایگزین

مسأله این است که اگر شیوه های مصرف آب در کشور به همین وضع باقی بماند، آیا تمام آب دریای کاسپین نیز کفاف کشور را می دهد؟ کارشناسان می گویند به جای اجرای این طرح پر هزینه و دارای تبعات زیست محیطی کلان مدیریت صحیح آب های موجود، اصلاح الگوی مصرف ، جلوگیری از هدر رفت آب در بخش های مختلف ، روی آوردن به کشاورزی علمی، بازیافت آب ، فرهنگسازی و تشویق برای مصرف صحیح آب و احیای قنات ها ضروری است.

حتی در کشورهای پیشرفته که در اجرای طرح های عمرانی ملاحظات زیست محیطی در نظر گرفته می شود، در حد امکان از دست اندازی و دخالت در طبیعت مگر در موارد اجبار و با رعایت کامل مسائل زیست محیطی خودداری می شود.

ما آسیب های دریاچه ارومیه ، رود کارون ، سد گتوند و زاینده رود را بعنوان تجربه ای تلخ شاهد بوده ایم؛ دریای کاسپین گرچه مثل یک خزانه غنی آبی است، اما بدون فکر برداشت کردن از این خزانه، ما را با آینده ای نامعلوم روبرو می سازد.

 

 


نظرات()   
   
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
آخرین پست ها

عکس برگزیده ماه..........سه شنبه 25 دی 1397

شاهرود و میامی چه نیاز دارند؟ ..........سه شنبه 25 دی 1397

مقایسه بودجه اداره کل راه و بودجه های اخذ شده توسط نماینده شاهرود: ..........سه شنبه 25 دی 1397

مرز هوایی یا فرودگاه بین‌المللی؟..........سه شنبه 25 دی 1397

پشت پرده ی فعالیت های انتخاباتی 98درحوزه انتخابی شهرستان های شاهرود و میامی..........سه شنبه 25 دی 1397

مهلت ۴۸ ساعته جمعی از خبرنگاران به نماینده شهرستانهای شاهرود و میامی ..........سه شنبه 25 دی 1397

لطفا تمام نرده ها را بردارید!..........سه شنبه 25 دی 1397

نماینده ایده آل مردم شهرستانهای شاهرود و میامی در مجلس شورای اسلامی کیست و چه خصوصیاتی باید داشته باشد؟..........سه شنبه 25 دی 1397

در حاشیه رو نمایی از تابلوی فرودگاه بین المللی شاهرود :..........سه شنبه 25 دی 1397

خر برفت و خر برفت و خر برفت..........سه شنبه 25 دی 1397

جمععی از خبرنگاران شاهرود در خصوص تبدیل اداره کل راه استان به دو اداره کل در شاهرود و سمنان بیانیه ای به شرح ذیل صادر کردند...........سه شنبه 25 دی 1397

لزوم مطالبه گری و پاسخگویی..........سه شنبه 25 دی 1397

دو اداره کل با یک تابلو ..........سه شنبه 25 دی 1397

درسی که خبرنگاران شاهرودی به ما دادند..........سه شنبه 25 دی 1397

اقدام بزرگ شورای شهر شاهرود که در سکوت خبری برگزار شد ..........سه شنبه 25 دی 1397

اشتباه تاکتیکی..........سه شنبه 25 دی 1397

به بهانه نصب المان کتاب در میدان امام..........سه شنبه 25 دی 1397

مصاحبه اختصاصی دکتر کاظم جلالی با هفته نامه پارسیای قومس(قسمت اول)..........سه شنبه 11 دی 1397

مصاحبه اختصاصی دکتر کاظم جلالی با هفته نامه پارسیای قومس (قسمت دوم)..........سه شنبه 11 دی 1397

مصاحبه اختصاصی دکتر کاظم جلالی با هفته نامه پارسیای قومس(قسمت سوم و پایانی)..........سه شنبه 11 دی 1397

تراژدی یا کمدی..........دوشنبه 26 آذر 1397

نگاهی اجمالی به استانداران دولت تدبیر و امید در استان سمنان..........دوشنبه 26 آذر 1397

حضوری که حماسه آفرید..........دوشنبه 26 آذر 1397

بین المللی شدن فرودگاه شاهرود و چند نکته..........دوشنبه 26 آذر 1397

برادر نماینده ودیگر هیچ..........دوشنبه 26 آذر 1397

پشت پرده ی فعالیت های انتخاباتی 98درحوزه انتخابی شهرستان های شاهرود و میامی..........دوشنبه 26 آذر 1397

نماینده ایده آل مردم شهرستانهای شاهرود و میامی در مجلس شورای اسلامی کیست و چه خصوصیاتی باید داشته باشد؟..........دوشنبه 26 آذر 1397

سفر رئیس جمهور به استان سمنان و سخنی با نماینده محترم شاهرود و میامی..........دوشنبه 26 آذر 1397

نمایشگاه کتاب شاهرود ۸۲۰ میلیون تومان فروش داشت..........دوشنبه 26 آذر 1397

اسامی شهرداران و سرپرستان شهرداری یا بلدیه شاهرود از سال 1328 تا امروز بانضمام مدت تصدی آنها..........دوشنبه 26 آذر 1397

همه پستها